De Koningh Nebucadnezar droomt eenen droom, den welcken hy vergeten hebbende, begeert den selven van de Wijse der Chaldeen te weten, ver s 1, et c. sy dit niet konnende doen, worden ter doot verwesen, 12. De droom wort Daniel in een gesichte geopenbaert, na dat hy ende sijne metgesellen Godt den Heere yverigh gebeden hadden, 17. daer voor sy Godt dancken, 23. Ende Daniel openbaert den Koningh den droom, mitsgaders de uytlegginge des selven, 25. daerom wort Daniel van den Koningh verhooght, 46.
1
IN ’t tweede jaer nu
des Konincrijcks Nebucadnezars, droomde Nebucadnezar
droomen: Daer van wert sijnen geest
verslagen, ende sijn slaep
wert in hem gebroken.
2 Doe
seyde de Koningh, dat men roepen soude
de tooveraers, ende de sterrekijckers, ende de
guychelaers, ende
de Chaldeen, om den Koningh sijne droomen
te ken-nen te geven: sy nu quamen, ende stonden voor het aengesichte des Koninghs.
3 Ende de Koningh seyde tot haer, Ick hebbe eenen droom gedroomt: ende mijn geest is ontstelt,
om dien droom te weten.
4 Doe spraken
de Chaldeen, tot den Koningh
in het Syrisch:
O Koningh, leeft in
eeuwigheyt, seght
uwen knechten den droom,
soo sullen wy de uytlegginge te kennen geven.
5 De Koningh antwoordde, ende seyde tot de Chaldeen,
De sake is my ontgaen: Indien ghy my den droom ende sijne uytlegginge niet bekent en maeckt,
ghy sult in stucken gehouwen worden, ende uwe huysen sullen tot eenen
dreckhoop gemaeckt worden .
6 Maer indien ghylieden den droom ende sijne uytlegginge te kennen geeft, soo sult ghy geschencken ende
gaven ende
groote eere van my ontfangen: Daerom geeft my den droom ende sijne uytlegginge te kennen.
7 Sy antwoordden ten tweeden male, ende seyden, De Koningh segge sijnen knechten den droom, dan sullen wy de uytlegginge te kennen geven.
8 De Koningh antwoordde ende seyde, Ick weet
vastelick, dat ghylieden
den tijt uytkoopt, dewijle ghy siet, dat
de sake my ontgaen is.
9 Indien ghylieden my
dien droom niet te kennen en geeft, u-lieder
vonnisse is eenderley, daerom hebt ghy een leugenachtigh ende verdicht woort voor my te seggen, bereydet,
tot dat de tijt verandere: Daerom seght my den droom, dan sal ick weten, dat ghy my de uytlegginge des selven sult te kennen geven.
10 De Chaldeen antwoordden
voor den Koningh, ende seyden,
Daer en is geen mensche
op den aerdtbodem, die des Koninghs
woort soude konnen te kennen geven: Daerom en isser geen Koningh,
Groote of Heerscher, die sulck een sake begeert heeft van eenigen tooveraer of sterrekijcker, of Chaldeer.
11 Want de sake die de Koningh begeert,
is te swaer: ende daer en is niemant anders, die deselve voor den Koningh te kennen [kan ] geven, dan
de Goden welcker wooninge
by het vleesch niet en is.
12
Daerom wert de Koningh toornigh ende seer verbolgen, ende
seyde, dat men alle de Wijse te Babel soude ombrengen.
13 Die
wet dan gingh uyt, ende
de Wijse werden gedoot:
men socht oock Daniel, ende sijne metgesellen, om gedoot te worden.
14
Doe bracht Daniel eenen raet ende oordeel in, aen Arioch
den Oversten der trauwanten des Koninghs, die uytgetogen was, om de Wijse van Babel te dooden.
15
Hy antwoordde ende seyde tot Arioch
den Bevelhebber des Koninghs,
Waerom soude de Wet van ’s Koninghs wegen, [soo ] verhaestet worden?
Doe gaf Arioch aen Daniel de sake te kennen.
16
Ende Daniel gingh in, ende versocht van den Koningh, dat hy hem eenen bestemden tijt woude geven, dat hy den Koningh de uytlegginge te kennen gave.
17 Doe gingh Daniel na sijn huys, ende
hy gaf de sake sijnen metgesellen Hanania, Misaël, ende Azarja te kennen:
18 Op datse
van den Godt des hemels
barmhertigheden versochten over dese verborgentheyt, dat Daniel, ende sijne metgesellen met de overige Wijse van Babel, niet om en quamen.
19 Doe wert Daniel
in een nachtgesichte de verborgentheyt geopenbaert: doe
loofde Daniel den Godt des hemels.
20 Daniel
antwoordde, ende seyde:
De name Godts zy gelooft van eeuwigheyt tot in eeuwigheyt, want
sijne is de wijsheyt, ende de kracht.
21 Want
hy verandert de tijden ende stonden, hy
set de Koningen af, ende hy
bevestight de Koningen: hy geeft den Wijsen wijsheyt, ende wetenschap den genen
die verstant hebben:
22 Hy
openbaert
diepe ende verborgene dingen:
hy weet wat in het duystere is, want
het licht woont by hem.
23 Ick dancke ende ick love u, ô Godt mijner vaderen, om dat ghy my wijsheyt ende
kracht gegeven hebt; ende my nu bekent gemaeckt hebt, dat wy van u versocht hebben, want ghy hebt
ons
des Koninghs sake bekent gemaeckt.
24 Daerom gingh Daniel in tot Arioch, dien de Koningh gestelt hadde om de Wijse van Babel om te brengen: hy gingh henen ende seyde aldus tot hem:
En brenght de Wijse van Babel niet om: [maer ] brenght my in voor den Koningh, ende ick sal den Koningh
de uytlegginge te kennen geven.
25 Doe bracht Arioch
met haeste Daniel in voor den Koningh, ende hy sprack alsoo tot hem, Ick hebbe eenen man van de
gevanckelick wechgevoerde van Iuda gevonden, die den Koningh de uytleggginge sal bekent maken.
26 De Koningh
antwoordde ende
seyde tot Daniel, wiens name Beltsazar was:
Zijt ghy machtigh, my bekent te maken den droom, dien ick gesien hebbe, ende sijne uytlegginge?
27 Daniel antwoordde voor den Koningh, ende seyde, De verborgentheyt die de Koningh eyscht, en kunnen de wijse, de sterrekijckers, de tooveraers, [noch ]
de waerseggers, den Koningh niet te kennen geven:
28 Maer daer is een Godt in den hemel, die verborgentheden openbaert,
die heeft den Koningh Nebucadnezar bekent gemaeckt watter geschieden sal
in het laetste der dagen: Uwen droom, ende de gesichten uwes hoofts op u leger,
zijn dese:
29 Ghy, ô Koningh, op u leger zijnde, klommen uwe gedachten op, wat
hier na
geschieden soude: Ende hy die verborgene dingen openbaert, heeft u te kennen gegeven watter geschieden sal.
30 My nu, my is de verborgentheyt geopenbaert,
niet door de wijsheyt die in my zy boven alle levendige: maer
daerom op dat men den Koningh de uytlegginge soude bekent maken, ende
op dat ghy uwes herten gedachten soudet weten.
31 Ghy, ô Koningh,
saeght, ende siet daer was
een
groot beelt, (dit beelt was treffelick, ende
des selven glantz was uytnemende) staende tegens u over: ende
sijne gedaente was schrickelick.
32 Deses beelts hooft was
van goeden goude, sijn borst, ende sijne armen van silver: sijn
buyck, ende sijne dijen van koper:
33 Sijne schenckelen van yser: sijne voeten
eensdeels van yser, ende eensdeels van leem.
34
[Dit ] saeght ghy, tot datter
een steen
afgehouwen wert
sonder handen: die sloegh dat beelt aen sijne voeten van yser ende leem, ende vermaeldese.
35 Doe werden
t’samen vermaelt het yser, leem, koper, silver, ende gout, ende sy wierden gelijck kaf van
de dorschvloeren des somers, ende de wint namse wech, ende daer en wert geen plaetse voor haer gevonden: maer de steen die het beelt geslagen heeft, wert tot eenen grooten bergh, alsoo
dat hy de geheele aerde vervulde.
36 Dit is de droom: sijne uytlegginge nu, sullen
wy voor den Koningh seggen.
37 Ghy, ô Koningh, zijt
een Koningh der Koningen: want de Godt des hemels heeft u
een Koninckrijcke,
macht, ende sterckte, ende eere gegeven:
38 Ende
over al daer menschen kinderen woonen, heeft hy de beesten des velts, ende de vogelen des hemels,
in uwe hant gegeven, ende hy heeft u
gestelt tot een heerscher over alle deselve:
ghy zijt
dat gouden hooft.
39 Ende
na u sal
een ander Koninckrijcke opstaen,
leeger dan het uwe: daer na
een ander, het derde Koninckrijcke, van koper, het welck heerschen sal
over de geheele aerde.
40 Ende
het vierde Koninckrijcke sal hardt zijn, gelijck yser: aengesien het yser alles vermaelt, ende verswackt:
gelijck nu het yser, dat sulcks alles verbreeckt, [alsoo ] sal het vermalen ende verbreken.
41 Ende dat ghy gesien hebt de voeten ende de teenen, ten deele van pottebackers leem, ende ten deele van yser, dat sal
een gedeelt Koninckrijcke zijn,
doch daer sal van des ysers vastigheyt in zijn, ten welcken aensien ghy gesien hebt yser vermenght met modderigen leem;
42 Ende
de teenen der voeten, ten deele yser, ende ten deele leem; dat Koninckrijcke sal
ten deele hardt zijn, ende ten deele broosch.
43 Ende dat ghy gesien hebt yser vermenght met modderigen leem, sy sullen haer [wel ] door menschelick zaet
vermengen, maer sy en sullen d’een aen d’ander niet hechten, gelijck als sich yser met leem niet en vermenght.
44 Doch in de dagen van
die Koningen, sal de Godt des hemels
een Koninckrijcke verwecken,
dat in der eeuwigheyt niet en sal verstoort worden: ende
dat Koninckrijcke
en sal geenen anderen volcke over gelaten worden: het sal
alle die Koninckrijcken
vermalen, ende te niete doen: maer selve sal het in alle eeuwigheyt bestaen.
45
Daerom hebt ghy gesien, dat
uyt den bergh
een steen
sonder handen
afgehouwen is geworden,
die het yser, koper, leem, silver, ende gout vermaelde: de groote Godt heeft den Koningh bekent gemaeckt, wat
hier na geschieden sal: De droom nu
is gewis, ende sijne uytlegginge is seker.
46
Doe viel de Koningh Nebucadnezar op sijn aengesichte, ende
aenbadt Daniel: ende hy seyde, dat men hem [met ] spijs-offer ende lieflick reuckwerck een dranck-offer doen soude.
47 De Koningh
antwoordde Daniel ende seyde, Het is
de waerheyt,
dat u-lieder Godt een Godt der Goden is, ende een Heere der Koningen, ende die de verborgentheden openbaert, dewijle ghy dese verborgentheyt hebt konnen openbaren.
48
Doe maeckte de Koningh Daniel groot, ende hy gaf hem vele groote geschencken, ende hy stelde hem tot een Heerscher over het gantsche lantschap van Babel, ende eenen Oversten der Overigheden over alle de Wijse van Babel.
49
Doe versocht Daniel van den Koningh: ende hy stelde Sadrach, Mesach, ende Abednego,
over
de bedieninge des lantschaps van Babel:
maer Daniel [bleef ] aen de poorte des Koninghs.
De Koningh Nebucadnezar droomt eenen droom, den welcken hy vergeten hebbende, begeert den selven van de Wijse der Chaldeen te weten, ver s 1, et c. sy dit niet konnende doen, worden ter doot verwesen, 12. De droom wort Daniel in een gesichte geopenbaert, na dat hy ende sijne metgesellen Godt den Heere yverigh gebeden hadden, 17. daer voor sy Godt dancken, 23. Ende Daniel openbaert den Koningh den droom, mitsgaders de uytlegginge des selven, 25. daerom wort Daniel van den Koningh verhooght, 46.
1
IN ’t tweede jaer nu
des Konincrijcks Nebucadnezars, droomde Nebucadnezar
droomen: Daer van wert sijnen geest
verslagen, ende sijn slaep
wert in hem gebroken.
2 Doe
seyde de Koningh, dat men roepen soude
de tooveraers, ende de sterrekijckers, ende de
guychelaers, ende
de Chaldeen, om den Koningh sijne droomen
te ken-nen te geven: sy nu quamen, ende stonden voor het aengesichte des Koninghs.
3 Ende de Koningh seyde tot haer, Ick hebbe eenen droom gedroomt: ende mijn geest is ontstelt,
om dien droom te weten.
4 Doe spraken
de Chaldeen, tot den Koningh
in het Syrisch:
O Koningh, leeft in
eeuwigheyt, seght
uwen knechten den droom,
soo sullen wy de uytlegginge te kennen geven.
5 De Koningh antwoordde, ende seyde tot de Chaldeen,
De sake is my ontgaen: Indien ghy my den droom ende sijne uytlegginge niet bekent en maeckt,
ghy sult in stucken gehouwen worden, ende uwe huysen sullen tot eenen
dreckhoop gemaeckt worden .
6 Maer indien ghylieden den droom ende sijne uytlegginge te kennen geeft, soo sult ghy geschencken ende
gaven ende
groote eere van my ontfangen: Daerom geeft my den droom ende sijne uytlegginge te kennen.
7 Sy antwoordden ten tweeden male, ende seyden, De Koningh segge sijnen knechten den droom, dan sullen wy de uytlegginge te kennen geven.
8 De Koningh antwoordde ende seyde, Ick weet
vastelick, dat ghylieden
den tijt uytkoopt, dewijle ghy siet, dat
de sake my ontgaen is.
9 Indien ghylieden my
dien droom niet te kennen en geeft, u-lieder
vonnisse is eenderley, daerom hebt ghy een leugenachtigh ende verdicht woort voor my te seggen, bereydet,
tot dat de tijt verandere: Daerom seght my den droom, dan sal ick weten, dat ghy my de uytlegginge des selven sult te kennen geven.
10 De Chaldeen antwoordden
voor den Koningh, ende seyden,
Daer en is geen mensche
op den aerdtbodem, die des Koninghs
woort soude konnen te kennen geven: Daerom en isser geen Koningh,
Groote of Heerscher, die sulck een sake begeert heeft van eenigen tooveraer of sterrekijcker, of Chaldeer.
11 Want de sake die de Koningh begeert,
is te swaer: ende daer en is niemant anders, die deselve voor den Koningh te kennen [kan ] geven, dan
de Goden welcker wooninge
by het vleesch niet en is.
12
Daerom wert de Koningh toornigh ende seer verbolgen, ende
seyde, dat men alle de Wijse te Babel soude ombrengen.
13 Die
wet dan gingh uyt, ende
de Wijse werden gedoot:
men socht oock Daniel, ende sijne metgesellen, om gedoot te worden.
14
Doe bracht Daniel eenen raet ende oordeel in, aen Arioch
den Oversten der trauwanten des Koninghs, die uytgetogen was, om de Wijse van Babel te dooden.
15
Hy antwoordde ende seyde tot Arioch
den Bevelhebber des Koninghs,
Waerom soude de Wet van ’s Koninghs wegen, [soo ] verhaestet worden?
Doe gaf Arioch aen Daniel de sake te kennen.
16
Ende Daniel gingh in, ende versocht van den Koningh, dat hy hem eenen bestemden tijt woude geven, dat hy den Koningh de uytlegginge te kennen gave.
17 Doe gingh Daniel na sijn huys, ende
hy gaf de sake sijnen metgesellen Hanania, Misaël, ende Azarja te kennen:
18 Op datse
van den Godt des hemels
barmhertigheden versochten over dese verborgentheyt, dat Daniel, ende sijne metgesellen met de overige Wijse van Babel, niet om en quamen.
19 Doe wert Daniel
in een nachtgesichte de verborgentheyt geopenbaert: doe
loofde Daniel den Godt des hemels.
20 Daniel
antwoordde, ende seyde:
De name Godts zy gelooft van eeuwigheyt tot in eeuwigheyt, want
sijne is de wijsheyt, ende de kracht.
21 Want
hy verandert de tijden ende stonden, hy
set de Koningen af, ende hy
bevestight de Koningen: hy geeft den Wijsen wijsheyt, ende wetenschap den genen
die verstant hebben:
22 Hy
openbaert
diepe ende verborgene dingen:
hy weet wat in het duystere is, want
het licht woont by hem.
23 Ick dancke ende ick love u, ô Godt mijner vaderen, om dat ghy my wijsheyt ende
kracht gegeven hebt; ende my nu bekent gemaeckt hebt, dat wy van u versocht hebben, want ghy hebt
ons
des Koninghs sake bekent gemaeckt.
24 Daerom gingh Daniel in tot Arioch, dien de Koningh gestelt hadde om de Wijse van Babel om te brengen: hy gingh henen ende seyde aldus tot hem:
En brenght de Wijse van Babel niet om: [maer ] brenght my in voor den Koningh, ende ick sal den Koningh
de uytlegginge te kennen geven.
25 Doe bracht Arioch
met haeste Daniel in voor den Koningh, ende hy sprack alsoo tot hem, Ick hebbe eenen man van de
gevanckelick wechgevoerde van Iuda gevonden, die den Koningh de uytleggginge sal bekent maken.
26 De Koningh
antwoordde ende
seyde tot Daniel, wiens name Beltsazar was:
Zijt ghy machtigh, my bekent te maken den droom, dien ick gesien hebbe, ende sijne uytlegginge?
27 Daniel antwoordde voor den Koningh, ende seyde, De verborgentheyt die de Koningh eyscht, en kunnen de wijse, de sterrekijckers, de tooveraers, [noch ]
de waerseggers, den Koningh niet te kennen geven:
28 Maer daer is een Godt in den hemel, die verborgentheden openbaert,
die heeft den Koningh Nebucadnezar bekent gemaeckt watter geschieden sal
in het laetste der dagen: Uwen droom, ende de gesichten uwes hoofts op u leger,
zijn dese:
29 Ghy, ô Koningh, op u leger zijnde, klommen uwe gedachten op, wat
hier na
geschieden soude: Ende hy die verborgene dingen openbaert, heeft u te kennen gegeven watter geschieden sal.
30 My nu, my is de verborgentheyt geopenbaert,
niet door de wijsheyt die in my zy boven alle levendige: maer
daerom op dat men den Koningh de uytlegginge soude bekent maken, ende
op dat ghy uwes herten gedachten soudet weten.
31 Ghy, ô Koningh,
saeght, ende siet daer was
een
groot beelt, (dit beelt was treffelick, ende
des selven glantz was uytnemende) staende tegens u over: ende
sijne gedaente was schrickelick.
32 Deses beelts hooft was
van goeden goude, sijn borst, ende sijne armen van silver: sijn
buyck, ende sijne dijen van koper:
33 Sijne schenckelen van yser: sijne voeten
eensdeels van yser, ende eensdeels van leem.
34
[Dit ] saeght ghy, tot datter
een steen
afgehouwen wert
sonder handen: die sloegh dat beelt aen sijne voeten van yser ende leem, ende vermaeldese.
35 Doe werden
t’samen vermaelt het yser, leem, koper, silver, ende gout, ende sy wierden gelijck kaf van
de dorschvloeren des somers, ende de wint namse wech, ende daer en wert geen plaetse voor haer gevonden: maer de steen die het beelt geslagen heeft, wert tot eenen grooten bergh, alsoo
dat hy de geheele aerde vervulde.
36 Dit is de droom: sijne uytlegginge nu, sullen
wy voor den Koningh seggen.
37 Ghy, ô Koningh, zijt
een Koningh der Koningen: want de Godt des hemels heeft u
een Koninckrijcke,
macht, ende sterckte, ende eere gegeven:
38 Ende
over al daer menschen kinderen woonen, heeft hy de beesten des velts, ende de vogelen des hemels,
in uwe hant gegeven, ende hy heeft u
gestelt tot een heerscher over alle deselve:
ghy zijt
dat gouden hooft.
39 Ende
na u sal
een ander Koninckrijcke opstaen,
leeger dan het uwe: daer na
een ander, het derde Koninckrijcke, van koper, het welck heerschen sal
over de geheele aerde.
40 Ende
het vierde Koninckrijcke sal hardt zijn, gelijck yser: aengesien het yser alles vermaelt, ende verswackt:
gelijck nu het yser, dat sulcks alles verbreeckt, [alsoo ] sal het vermalen ende verbreken.
41 Ende dat ghy gesien hebt de voeten ende de teenen, ten deele van pottebackers leem, ende ten deele van yser, dat sal
een gedeelt Koninckrijcke zijn,
doch daer sal van des ysers vastigheyt in zijn, ten welcken aensien ghy gesien hebt yser vermenght met modderigen leem;
42 Ende
de teenen der voeten, ten deele yser, ende ten deele leem; dat Koninckrijcke sal
ten deele hardt zijn, ende ten deele broosch.
43 Ende dat ghy gesien hebt yser vermenght met modderigen leem, sy sullen haer [wel ] door menschelick zaet
vermengen, maer sy en sullen d’een aen d’ander niet hechten, gelijck als sich yser met leem niet en vermenght.
44 Doch in de dagen van
die Koningen, sal de Godt des hemels
een Koninckrijcke verwecken,
dat in der eeuwigheyt niet en sal verstoort worden: ende
dat Koninckrijcke
en sal geenen anderen volcke over gelaten worden: het sal
alle die Koninckrijcken
vermalen, ende te niete doen: maer selve sal het in alle eeuwigheyt bestaen.
45
Daerom hebt ghy gesien, dat
uyt den bergh
een steen
sonder handen
afgehouwen is geworden,
die het yser, koper, leem, silver, ende gout vermaelde: de groote Godt heeft den Koningh bekent gemaeckt, wat
hier na geschieden sal: De droom nu
is gewis, ende sijne uytlegginge is seker.
46
Doe viel de Koningh Nebucadnezar op sijn aengesichte, ende
aenbadt Daniel: ende hy seyde, dat men hem [met ] spijs-offer ende lieflick reuckwerck een dranck-offer doen soude.
47 De Koningh
antwoordde Daniel ende seyde, Het is
de waerheyt,
dat u-lieder Godt een Godt der Goden is, ende een Heere der Koningen, ende die de verborgentheden openbaert, dewijle ghy dese verborgentheyt hebt konnen openbaren.
48
Doe maeckte de Koningh Daniel groot, ende hy gaf hem vele groote geschencken, ende hy stelde hem tot een Heerscher over het gantsche lantschap van Babel, ende eenen Oversten der Overigheden over alle de Wijse van Babel.
49
Doe versocht Daniel van den Koningh: ende hy stelde Sadrach, Mesach, ende Abednego,
over
de bedieninge des lantschaps van Babel:
maer Daniel [bleef ] aen de poorte des Koninghs.
