1 Stephanus hem voor den Raedt verantwoordende, verhaelt hoe Godt Abraham uyt Chaldeen geleydt, met hem ende sijn zaedt een verbondt gemaeckt, ende haer ’tlandt Chanaan belooft hadde. 9 dat Ioseph in Egypten verkocht, ende aldaer tot een Vorst gestelt is. 11 ende dat Iacob, om den dieren tijd met sijn geslachte daer getrocken, ende gestorven is. 17 Hoe sijne naekomelingen daer vermenichvuldight, ende wreedelijck gehandelt zijn. 20 Hoe Moses geboren, wech geworpen, ende van de dochter Pharaonis opgenomen ende opgevoedt is in alle wijsheyt der Egyptenaren. 23 Dat hy sijne broeders besoeckt, ende slaet den Egyptenaer, die een van deselve verongelijckte. 27 ’twelck hem verweten wort. 29 ende daerom vliedt hy na Madiam. 30 Waer hem Godt in eenen brandenden doornen-bosch verschijnt, ende na Egypten sendt om ’tvolck te verlossen, 37 Die van Christo propheteert, 38 ende de Wet ontfanght. 39 Hoe het gulden calf gemaeckt wert, ende daermede afgoderie bedreven, als oock met Moloch. 44 hoe den tabernakel opgerecht ende onder haer geweest is tot de tijden Salomons, die den tempel heeft gebouwt. 51 Verwijt haer voorders dat sy in hardtneckicheyt ende wreetheyt haere Vaders gelijck zijn. 54 waerover sy verbittert worden tegen hem, ende hem steenigen: maer hy den hemel open siende, beveelt Christo sijne ziele, bidt voor haer, ende ontslaept.
1 ENde de Hoogepriester seyde, Zijn dan
dese dingen alsoo?
2 Ende hy seyde, Ghy mannen
broeders ende vaders, hooret toe, De Godt der heerlijckheyt verscheen
onsen Vader Abraham noch zijnde in
Mesopotamia,
eer hy woonde in
Charran:
3 Ende seyde tot hem,
Gaet uyt uw’ landt, ende uyt uw’ maeghschap, ende komt
in een landt dat ick u wijsen sal.
4 Doe ginck hy uyt het landt der Chaldeen, ende woonde in Charran. Ende van daer, na dat sijn vader gestorven was, bracht hy hem over in dit landt, daer ghy nu in woonet.
5 Ende hy en gaf hem geen erfdeel in het selve, oock
niet eenen voetstap:
ende beloofde dat hy hem ’tselve tot een besittinge geven soude, ende sijnen
zade na hem, als hy [noch ] geen kindt en hadde.
6 Ende Godt sprack alsoo,
dat sijn zaedt
vremdelingh zijn soude,
in een vremdt landt, ende [dat ]
sy het souden
dienstbaer maken, ende qualick handelen
vier hondert jaren.
7
Ende het volck dat sy dienen sullen, sal ick
oordeelen, sprack Godt. Ende
daer na sullen sy uytgaen,
ende sy sullen my dienen in dese plaetse.
8 Ende hy gaf
hem
het verbondt
der besnijdenisse,
ende also
gewan hy Isaac, ende besneedt hem op den achtsten dagh: ende Isaac
[gewan ] Iacob, ende Iacob
de twaelf Patriarchen.
9 Ende de Patriarchen
nijdich zijnde
verkochten Ioseph, [om ] na Egypten [gebracht te worden ]: ende Godt
was met hem.
10 Ende verloste hem uyt alle sijne verdruckingen, ende gaf hem
genade ende wijsheyt voor Pharao den Coninck van Egypten, ende hy
stelde hem tot een
Overste over Egypten, ende sijn geheel huys.
11
Ende daer quam een hongersnoodt over het geheele landt van Egypten ende Chanaan, ende groote benautheyt: ende onse vaders en vonden
geen spijse.
12
Maer als Iacob hoorde dat in Egypten koren was, sondt hy
onse Vaders eerstmael uyt.
13
Ende in de tweede
[reyse ] wiert Ioseph sijnen broederen bekent, ende het geslachte Iosephs wiert Pharaoni openbaer.
14 Ende Ioseph sondt henen, ende ontboodt sijnen vader Iacob, ende alle sijn
geslachte [bestaende ] in
vijf ende seventigh zielen.
15
Ende Iacob quam af in Egypten, ende stierf, hy selve ende onse Vaders.
16
Ende
sy wierden overgebracht
na Sichem, ende geleght in het graf
’t welck
Abraham gekocht hadde voor
een somme gelts, van de sonen Emmors
[des vaders ] Sichem.
17 Maer als nu
de tijdt der belofte, die Godt Abraham gesworen hadde, genaeckte,
wies het volck, ende vermenichvuldighde in Egypten:
18 Tot dat een ander Coninck opstont
die Ioseph niet gekent en hadde.
19 Dese
gebruyckte listicheyt tegen ons geslachte, ende handelde qualick met onse vaderen, so dat’se hare jonge kinderen moesten wech werpen, op dat sy niet en souden
voort teelen.
20
In welcken tijt Moses wiert geboren, en was
uytnemende schoon, welcke dry maenden opgevoedt wierdt in het huyt sijns vaders.
21 Ende als hy wechgeworpen was, nam hem de dochter Pharaos op, ende voedde hem voor haer selven op
tot eenen sone.
22 Ende Moses wiert onderwesen in alle wijsheyt der Egyptenaren: ende was machtigh in woorden ende in wercken.
23
Als hem nu de tijdt van
veertigh jaren vervult was, quam [hem ] in sijn herte
sijne broeders de kinderen Israëls te besoecken.
24
Ende siende
eenen die onrecht leedt, beschermde hy [hem ], ende wreeckte den genen dien overlast geschiedde, ende versloegh den Egyptenaer.
25 Ende hy meynde dat sijne broeders souden
verstaen, dat Godt
door sijne handt haer
verlossinge geven soude: maer sy en hebben’t
niet verstaen.
26
Ende den volgenden dagh wiert hy van haer gesien, daer sy vochten, ende hy
drongh’se tot vrede, seggende, Mannen, ghy zijt broeders: waerom doet ghy malkanderen ongelijck?
27 Ende die sijnen naesten ongelijck dede, verstiet hem, seggende,
Wie heeft u tot een overste ende rechter over ons gestelt?
28 Wilt ghy my [oock ] ombrengen, gelijckerwijs ghy gisteren den Egyptenaer omgebracht hebt?
29 Ende Moses vluchtte
op dat woort, ende wiert een vremdelingh in het landt Madiam, daer hy twee sonen gewan.
30
Ende als
veertigh jaren vervult waren verscheen hem
de Engel des Heeren in de woestijne des berghs Sina
in een vlammigh vyer des doornen-boschs.
31 Moses nu [dat ] siende verwonderde hem over het gesichte: ende als hy derwaerts ginck om [dat ]
te besien, so geschiedde een stemme des Heeren tot hem,
32 [Seggende ],
Ick ben de Godt uwer vaderen, de Godt Abrahams, ende de Godt Isaacs, ende de Godt Iacobs. Ende Moses wiert zeer bevende, ende en durfde
[het ] niet
besien.
33 Ende de Heere seyde tot hem,
Ontbindt
de schoenen van uwe voeten: want de plaetse, in welcke ghy staet, is
heyligh landt.
34 Ick hebbe
merckelijck gesien de mishandelinge mijns volcks dat in Egypten is, ende ick hebbe haer suchten gehoort, ende ben
nedergekomen, om haer daer uyt te verlossen: ende nu komt herwaerts ick sal u na Egypten senden.
35 Desen Mosem, welcken sy verloochent hadden, seggende, Wie heeft u tot een overste ende rechter gestelt? desen, [segge ick ], heeft Godt tot eenen Oversten ende Verlosser gesonden
door de handt des Engels, die hem verschenen was in den doornen-bosch.
36
Dese heeft haer uytgeleydt, doende wonderen ende teeckenen in’t landt van Egypten, ende inde roode Zee,
ende inde woestijne, veertich jaren.
37 Dese is de Moses, die tot de kinderen Israëls geseght heeft,
De Heere uwe Godt sal u
eenen Propheet verwecken uyt uwe broederen, gelijck my,
dien sult ghy hooren.
38
Dese ist die inde
vergaderinge [des volcks ] inde woestijne was
met
den Engel, die tot hem sprack op den bergh Sina, ende [met ] onse vaderen: welcke de
levendige
woorden ontfingh, om ons die te geven.
39 Den welcken onse vaders niet en wilden gehoorsaem zijn,
maer verwierpen [hem ], ende keerden met hare herten [weder ]
na Egypten.
40 Seggende tot Aaron,
Maeckt ons Goden, die voor ons henen gaen. Want [wat ] desen Moses [aengaet ], die ons uyt het landt van Egypten geleydt heeft, wy en weten niet wat hem geschiet is.
41 Ende sy maeckten een kalf in die dagen, ende brachten offerande
tot den afgodt, ende
verheughden haer in de
wercken harer handen.
42 Ende Godt
keerde [hem ], ende
gaf haer over, dat sy
den heyre des hemels dienden, gelijck geschreven is
in het boeck der Propheten,
Hebt ghy oock slacht-offeren, ende offeranden my opgeoffert, veertigh jaren inde woestijne, ghy huys Israëls?
43
Ia ghy hebt
opgenomen den tabernakel
Molochs, ende
het gesternte uwes Godts
Remphan, de
afbeeldingen die ghy gemaeckt hebt om die te aenbidden: ende ick sal u overvoeren op gene [zijde ] van
Babylonien.
44 De Tabernakel
der getuygenisse was onder onse vaderen in de woestijne, gelijck geordineert hadde hy die tot Mosem seyde, dat hy den selven maken soude
na de af-beeldinge die hy gesien hadde.
45
Welcken oock onse vaders
ontfangen hebbende, met
Iesu gebracht hebben
in’t [landt ] dat de heydenen besaten, die Godt verdreven heeft
van het aengesicht onser vaderen, tot de dagen Davids toe,
46
De welcke voor Godt
genade gevonden heeft, ende
begeert heeft
te vinden een woonstede voor den Godt Iacobs.
47
Ende Salomon bouwde hem
een huys.
48
Maer de Allerhooghste
en woont niet in tempelen met handen gemaeckt: gelijck de Propheet seght,
49
De hemel is my een throon, ende de aerde een voetbanck mijner voeten. Hoedanigh huys sult ghy my bouwen? seght de Heere: ofte, welcke is de plaetse mijner ruste?
50
En heeft niet mijne handt alle dese dingen gemaeckt?
51
Ghy hardneckige ende
onbesnedene van herten ende ooren, ghy
wederstaet altijt den heyligen Geest,
gelijck uwe vaders, [also ] oock ghy.
52 Wien van de propheten en hebben uwe vaders niet vervolght? ende sy hebben gedoot de gene die te voren verkondight hebben de komste
des Rechtveerdigen, van welcken ghylieden nu
verraders ende
moorders geworden zijt.
53
Ghy die de wet ontfangen hebt
door bestellingen der Engelen, ende en hebt[’se ]
niet gehouden.
54 Als sy nu dit hoorden,
bersteden hare herten, ende sy knersden de tanden tegen hem.
55 Maer hy vol zijnde des heyligen Geests, ende de oogen houdende na den hemel, sagh
de heerlickheyt Godts, ende Iesum,
staende
ter rechter [handt ] Godts.
56 Ende hy seyde, Siet, ick sie de hemelen
geopent, ende
den Sone des menschen staende ter rechter-[handt ] Godts.
57 Maer sy roepende met grooter stemme, stopten hare ooren, ende vielen eendrachtelick op hem aen.
58
Ende wierpen hem ter stadt uyt, ende steenighden [hem ]:
ende de
getuygen leyden hare
kleederen af aen de voeten eens jongelinghs, genaemt
Saulus.
59 Ende sy steenighden Stephanum, aenroepende, ende seggende,
Heere Iesu ontfangt mijnen
geest.
60 Ende vallende op de knyen riep hy
met grooter stemme,
Heere,
en rekent haer dese sonde niet toe. Ende als hy dat geseght hadde
ontsliep hy.
1 Stephanus hem voor den Raedt verantwoordende, verhaelt hoe Godt Abraham uyt Chaldeen geleydt, met hem ende sijn zaedt een verbondt gemaeckt, ende haer ’tlandt Chanaan belooft hadde. 9 dat Ioseph in Egypten verkocht, ende aldaer tot een Vorst gestelt is. 11 ende dat Iacob, om den dieren tijd met sijn geslachte daer getrocken, ende gestorven is. 17 Hoe sijne naekomelingen daer vermenichvuldight, ende wreedelijck gehandelt zijn. 20 Hoe Moses geboren, wech geworpen, ende van de dochter Pharaonis opgenomen ende opgevoedt is in alle wijsheyt der Egyptenaren. 23 Dat hy sijne broeders besoeckt, ende slaet den Egyptenaer, die een van deselve verongelijckte. 27 ’twelck hem verweten wort. 29 ende daerom vliedt hy na Madiam. 30 Waer hem Godt in eenen brandenden doornen-bosch verschijnt, ende na Egypten sendt om ’tvolck te verlossen, 37 Die van Christo propheteert, 38 ende de Wet ontfanght. 39 Hoe het gulden calf gemaeckt wert, ende daermede afgoderie bedreven, als oock met Moloch. 44 hoe den tabernakel opgerecht ende onder haer geweest is tot de tijden Salomons, die den tempel heeft gebouwt. 51 Verwijt haer voorders dat sy in hardtneckicheyt ende wreetheyt haere Vaders gelijck zijn. 54 waerover sy verbittert worden tegen hem, ende hem steenigen: maer hy den hemel open siende, beveelt Christo sijne ziele, bidt voor haer, ende ontslaept.
1 ENde de Hoogepriester seyde, Zijn dan
dese dingen alsoo?
2 Ende hy seyde, Ghy mannen
broeders ende vaders, hooret toe, De Godt der heerlijckheyt verscheen
onsen Vader Abraham noch zijnde in
Mesopotamia,
eer hy woonde in
Charran:
3 Ende seyde tot hem,
Gaet uyt uw’ landt, ende uyt uw’ maeghschap, ende komt
in een landt dat ick u wijsen sal.
4 Doe ginck hy uyt het landt der Chaldeen, ende woonde in Charran. Ende van daer, na dat sijn vader gestorven was, bracht hy hem over in dit landt, daer ghy nu in woonet.
5 Ende hy en gaf hem geen erfdeel in het selve, oock
niet eenen voetstap:
ende beloofde dat hy hem ’tselve tot een besittinge geven soude, ende sijnen
zade na hem, als hy [noch ] geen kindt en hadde.
6 Ende Godt sprack alsoo,
dat sijn zaedt
vremdelingh zijn soude,
in een vremdt landt, ende [dat ]
sy het souden
dienstbaer maken, ende qualick handelen
vier hondert jaren.
7
Ende het volck dat sy dienen sullen, sal ick
oordeelen, sprack Godt. Ende
daer na sullen sy uytgaen,
ende sy sullen my dienen in dese plaetse.
8 Ende hy gaf
hem
het verbondt
der besnijdenisse,
ende also
gewan hy Isaac, ende besneedt hem op den achtsten dagh: ende Isaac
[gewan ] Iacob, ende Iacob
de twaelf Patriarchen.
9 Ende de Patriarchen
nijdich zijnde
verkochten Ioseph, [om ] na Egypten [gebracht te worden ]: ende Godt
was met hem.
10 Ende verloste hem uyt alle sijne verdruckingen, ende gaf hem
genade ende wijsheyt voor Pharao den Coninck van Egypten, ende hy
stelde hem tot een
Overste over Egypten, ende sijn geheel huys.
11
Ende daer quam een hongersnoodt over het geheele landt van Egypten ende Chanaan, ende groote benautheyt: ende onse vaders en vonden
geen spijse.
12
Maer als Iacob hoorde dat in Egypten koren was, sondt hy
onse Vaders eerstmael uyt.
13
Ende in de tweede
[reyse ] wiert Ioseph sijnen broederen bekent, ende het geslachte Iosephs wiert Pharaoni openbaer.
14 Ende Ioseph sondt henen, ende ontboodt sijnen vader Iacob, ende alle sijn
geslachte [bestaende ] in
vijf ende seventigh zielen.
15
Ende Iacob quam af in Egypten, ende stierf, hy selve ende onse Vaders.
16
Ende
sy wierden overgebracht
na Sichem, ende geleght in het graf
’t welck
Abraham gekocht hadde voor
een somme gelts, van de sonen Emmors
[des vaders ] Sichem.
17 Maer als nu
de tijdt der belofte, die Godt Abraham gesworen hadde, genaeckte,
wies het volck, ende vermenichvuldighde in Egypten:
18 Tot dat een ander Coninck opstont
die Ioseph niet gekent en hadde.
19 Dese
gebruyckte listicheyt tegen ons geslachte, ende handelde qualick met onse vaderen, so dat’se hare jonge kinderen moesten wech werpen, op dat sy niet en souden
voort teelen.
20
In welcken tijt Moses wiert geboren, en was
uytnemende schoon, welcke dry maenden opgevoedt wierdt in het huyt sijns vaders.
21 Ende als hy wechgeworpen was, nam hem de dochter Pharaos op, ende voedde hem voor haer selven op
tot eenen sone.
22 Ende Moses wiert onderwesen in alle wijsheyt der Egyptenaren: ende was machtigh in woorden ende in wercken.
23
Als hem nu de tijdt van
veertigh jaren vervult was, quam [hem ] in sijn herte
sijne broeders de kinderen Israëls te besoecken.
24
Ende siende
eenen die onrecht leedt, beschermde hy [hem ], ende wreeckte den genen dien overlast geschiedde, ende versloegh den Egyptenaer.
25 Ende hy meynde dat sijne broeders souden
verstaen, dat Godt
door sijne handt haer
verlossinge geven soude: maer sy en hebben’t
niet verstaen.
26
Ende den volgenden dagh wiert hy van haer gesien, daer sy vochten, ende hy
drongh’se tot vrede, seggende, Mannen, ghy zijt broeders: waerom doet ghy malkanderen ongelijck?
27 Ende die sijnen naesten ongelijck dede, verstiet hem, seggende,
Wie heeft u tot een overste ende rechter over ons gestelt?
28 Wilt ghy my [oock ] ombrengen, gelijckerwijs ghy gisteren den Egyptenaer omgebracht hebt?
29 Ende Moses vluchtte
op dat woort, ende wiert een vremdelingh in het landt Madiam, daer hy twee sonen gewan.
30
Ende als
veertigh jaren vervult waren verscheen hem
de Engel des Heeren in de woestijne des berghs Sina
in een vlammigh vyer des doornen-boschs.
31 Moses nu [dat ] siende verwonderde hem over het gesichte: ende als hy derwaerts ginck om [dat ]
te besien, so geschiedde een stemme des Heeren tot hem,
32 [Seggende ],
Ick ben de Godt uwer vaderen, de Godt Abrahams, ende de Godt Isaacs, ende de Godt Iacobs. Ende Moses wiert zeer bevende, ende en durfde
[het ] niet
besien.
33 Ende de Heere seyde tot hem,
Ontbindt
de schoenen van uwe voeten: want de plaetse, in welcke ghy staet, is
heyligh landt.
34 Ick hebbe
merckelijck gesien de mishandelinge mijns volcks dat in Egypten is, ende ick hebbe haer suchten gehoort, ende ben
nedergekomen, om haer daer uyt te verlossen: ende nu komt herwaerts ick sal u na Egypten senden.
35 Desen Mosem, welcken sy verloochent hadden, seggende, Wie heeft u tot een overste ende rechter gestelt? desen, [segge ick ], heeft Godt tot eenen Oversten ende Verlosser gesonden
door de handt des Engels, die hem verschenen was in den doornen-bosch.
36
Dese heeft haer uytgeleydt, doende wonderen ende teeckenen in’t landt van Egypten, ende inde roode Zee,
ende inde woestijne, veertich jaren.
37 Dese is de Moses, die tot de kinderen Israëls geseght heeft,
De Heere uwe Godt sal u
eenen Propheet verwecken uyt uwe broederen, gelijck my,
dien sult ghy hooren.
38
Dese ist die inde
vergaderinge [des volcks ] inde woestijne was
met
den Engel, die tot hem sprack op den bergh Sina, ende [met ] onse vaderen: welcke de
levendige
woorden ontfingh, om ons die te geven.
39 Den welcken onse vaders niet en wilden gehoorsaem zijn,
maer verwierpen [hem ], ende keerden met hare herten [weder ]
na Egypten.
40 Seggende tot Aaron,
Maeckt ons Goden, die voor ons henen gaen. Want [wat ] desen Moses [aengaet ], die ons uyt het landt van Egypten geleydt heeft, wy en weten niet wat hem geschiet is.
41 Ende sy maeckten een kalf in die dagen, ende brachten offerande
tot den afgodt, ende
verheughden haer in de
wercken harer handen.
42 Ende Godt
keerde [hem ], ende
gaf haer over, dat sy
den heyre des hemels dienden, gelijck geschreven is
in het boeck der Propheten,
Hebt ghy oock slacht-offeren, ende offeranden my opgeoffert, veertigh jaren inde woestijne, ghy huys Israëls?
43
Ia ghy hebt
opgenomen den tabernakel
Molochs, ende
het gesternte uwes Godts
Remphan, de
afbeeldingen die ghy gemaeckt hebt om die te aenbidden: ende ick sal u overvoeren op gene [zijde ] van
Babylonien.
44 De Tabernakel
der getuygenisse was onder onse vaderen in de woestijne, gelijck geordineert hadde hy die tot Mosem seyde, dat hy den selven maken soude
na de af-beeldinge die hy gesien hadde.
45
Welcken oock onse vaders
ontfangen hebbende, met
Iesu gebracht hebben
in’t [landt ] dat de heydenen besaten, die Godt verdreven heeft
van het aengesicht onser vaderen, tot de dagen Davids toe,
46
De welcke voor Godt
genade gevonden heeft, ende
begeert heeft
te vinden een woonstede voor den Godt Iacobs.
47
Ende Salomon bouwde hem
een huys.
48
Maer de Allerhooghste
en woont niet in tempelen met handen gemaeckt: gelijck de Propheet seght,
49
De hemel is my een throon, ende de aerde een voetbanck mijner voeten. Hoedanigh huys sult ghy my bouwen? seght de Heere: ofte, welcke is de plaetse mijner ruste?
50
En heeft niet mijne handt alle dese dingen gemaeckt?
51
Ghy hardneckige ende
onbesnedene van herten ende ooren, ghy
wederstaet altijt den heyligen Geest,
gelijck uwe vaders, [also ] oock ghy.
52 Wien van de propheten en hebben uwe vaders niet vervolght? ende sy hebben gedoot de gene die te voren verkondight hebben de komste
des Rechtveerdigen, van welcken ghylieden nu
verraders ende
moorders geworden zijt.
53
Ghy die de wet ontfangen hebt
door bestellingen der Engelen, ende en hebt[’se ]
niet gehouden.
54 Als sy nu dit hoorden,
bersteden hare herten, ende sy knersden de tanden tegen hem.
55 Maer hy vol zijnde des heyligen Geests, ende de oogen houdende na den hemel, sagh
de heerlickheyt Godts, ende Iesum,
staende
ter rechter [handt ] Godts.
56 Ende hy seyde, Siet, ick sie de hemelen
geopent, ende
den Sone des menschen staende ter rechter-[handt ] Godts.
57 Maer sy roepende met grooter stemme, stopten hare ooren, ende vielen eendrachtelick op hem aen.
58
Ende wierpen hem ter stadt uyt, ende steenighden [hem ]:
ende de
getuygen leyden hare
kleederen af aen de voeten eens jongelinghs, genaemt
Saulus.
59 Ende sy steenighden Stephanum, aenroepende, ende seggende,
Heere Iesu ontfangt mijnen
geest.
60 Ende vallende op de knyen riep hy
met grooter stemme,
Heere,
en rekent haer dese sonde niet toe. Ende als hy dat geseght hadde
ontsliep hy.