1 Stephanus hem voor den Raedt verantwoordende, verhaelt hoe Godt Abraham uyt Chaldeen geleydt, met hem ende sijn zaedt een verbondt gemaeckt, ende haer ’tlandt Chanaan belooft hadde. 9 dat Ioseph in Egypten verkocht, ende aldaer tot een Vorst gestelt is. 11 ende dat Iacob, om den dieren tijd met sijn geslachte daer getrocken, ende gestorven is. 17 Hoe sijne naekomelingen daer vermenichvuldight, ende wreedelijck gehandelt zijn. 20 Hoe Moses geboren, wech geworpen, ende van de dochter Pharaonis opgenomen ende opgevoedt is in alle wijsheyt der Egyptenaren. 23 Dat hy sijne broeders besoeckt, ende slaet den Egyptenaer, die een van deselve verongelijckte. 27 ’twelck hem verweten wort. 29 ende daerom vliedt hy na Madiam. 30 Waer hem Godt in eenen brandenden doornen-bosch verschijnt, ende na Egypten sendt om ’tvolck te verlossen, 37 Die van Christo propheteert, 38 ende de Wet ontfanght. 39 Hoe het gulden calf gemaeckt wert, ende daermede afgoderie bedreven, als oock met Moloch. 44 hoe den tabernakel opgerecht ende onder haer geweest is tot de tijden Salomons, die den tempel heeft gebouwt. 51 Verwijt haer voorders dat sy in hardtneckicheyt ende wreetheyt haere Vaders gelijck zijn. 54 waerover sy verbittert worden tegen hem, ende hem steenigen: maer hy den hemel open siende, beveelt Christo sijne ziele, bidt voor haer, ende ontslaept.
1 ENde de Hoogepriester seyde, Zijn dan
dese dingen alsoo?
2 Ende hy seyde, Ghy mannen
broeders ende vaders, hooret toe, De Godt der heerlijckheyt verscheen
onsen Vader Abraham noch zijnde in
Mesopotamia,
eer hy woonde in
Charran:
3 Ende seyde tot hem,
Gaet uyt uw’ landt, ende uyt uw’ maeghschap, ende komt
in een landt dat ick u wijsen sal.
4 Doe ginck hy uyt het landt der Chaldeen, ende woonde in Charran. Ende van daer, na dat sijn vader gestorven was, bracht hy hem over in dit landt, daer ghy nu in woonet.
5 Ende hy en gaf hem geen erfdeel in het selve, oock
niet eenen voetstap:
ende beloofde dat hy hem ’tselve tot een besittinge geven soude, ende sijnen
zade na hem, als hy [noch ] geen kindt en hadde.
6 Ende Godt sprack alsoo,
dat sijn zaedt
vremdelingh zijn soude,
in een vremdt landt, ende [dat ]
sy het souden
dienstbaer maken, ende qualick handelen
vier hondert jaren.
7
Ende het volck dat sy dienen sullen, sal ick
oordeelen, sprack Godt. Ende
daer na sullen sy uytgaen,
ende sy sullen my dienen in dese plaetse.
8 Ende hy gaf
hem
het verbondt
der besnijdenisse,
ende also
gewan hy Isaac, ende besneedt hem op den achtsten dagh: ende Isaac
[gewan ] Iacob, ende Iacob
de twaelf Patriarchen.
9 Ende de Patriarchen
nijdich zijnde
verkochten Ioseph, [om ] na Egypten [gebracht te worden ]: ende Godt
was met hem.
10 Ende verloste hem uyt alle sijne verdruckingen, ende gaf hem
genade ende wijsheyt voor Pharao den Coninck van Egypten, ende hy
stelde hem tot een
Overste over Egypten, ende sijn geheel huys.
11
Ende daer quam een hongersnoodt over het geheele landt van Egypten ende Chanaan, ende groote benautheyt: ende onse vaders en vonden
geen spijse.
12
Maer als Iacob hoorde dat in Egypten koren was, sondt hy
onse Vaders eerstmael uyt.
13
Ende in de tweede
[reyse ] wiert Ioseph sijnen broederen bekent, ende het geslachte Iosephs wiert Pharaoni openbaer.
14 Ende Ioseph sondt henen, ende ontboodt sijnen vader Iacob, ende alle sijn
geslachte [bestaende ] in
vijf ende seventigh zielen.
15
Ende Iacob quam af in Egypten, ende stierf, hy selve ende onse Vaders.
16
Ende
sy wierden overgebracht
na Sichem, ende geleght in het graf
’t welck
Abraham gekocht hadde voor
een somme gelts, van de sonen Emmors
[des vaders ] Sichem.
17 Maer als nu
de tijdt der belofte, die Godt Abraham gesworen hadde, genaeckte,
wies het volck, ende vermenichvuldighde in Egypten:
18 Tot dat een ander Coninck opstont
die Ioseph niet gekent en hadde.
19 Dese
gebruyckte listicheyt tegen ons geslachte, ende handelde qualick met onse vaderen, so dat’se hare jonge kinderen moesten wech werpen, op dat sy niet en souden
voort teelen.
20
In welcken tijt Moses wiert geboren, en was
uytnemende schoon, welcke dry maenden opgevoedt wierdt in het huyt sijns vaders.
21 Ende als hy wechgeworpen was, nam hem de dochter Pharaos op, ende voedde hem voor haer selven op
tot eenen sone.
22 Ende Moses wiert onderwesen in alle wijsheyt der Egyptenaren: ende was machtigh in woorden ende in wercken.
23
Als hem nu de tijdt van
veertigh jaren vervult was, quam [hem ] in sijn herte
sijne broeders de kinderen Israëls te besoecken.
24
Ende siende
eenen die onrecht leedt, beschermde hy [hem ], ende wreeckte den genen dien overlast geschiedde, ende versloegh den Egyptenaer.
25 Ende hy meynde dat sijne broeders souden
verstaen, dat Godt
door sijne handt haer
verlossinge geven soude: maer sy en hebben’t
niet verstaen.
26
Ende den volgenden dagh wiert hy van haer gesien, daer sy vochten, ende hy
drongh’se tot vrede, seggende, Mannen, ghy zijt broeders: waerom doet ghy malkanderen ongelijck?
27 Ende die sijnen naesten ongelijck dede, verstiet hem, seggende,
Wie heeft u tot een overste ende rechter over ons gestelt?
28 Wilt ghy my [oock ] ombrengen, gelijckerwijs ghy gisteren den Egyptenaer omgebracht hebt?
29 Ende Moses vluchtte
op dat woort, ende wiert een vremdelingh in het landt Madiam, daer hy twee sonen gewan.
30
Ende als
veertigh jaren vervult waren verscheen hem
de Engel des Heeren in de woestijne des berghs Sina
in een vlammigh vyer des doornen-boschs.
31 Moses nu [dat ] siende verwonderde hem over het gesichte: ende als hy derwaerts ginck om [dat ]
te besien, so geschiedde een stemme des Heeren tot hem,
32 [Seggende ],
Ick ben de Godt uwer vaderen, de Godt Abrahams, ende de Godt Isaacs, ende de Godt Iacobs. Ende Moses wiert zeer bevende, ende en durfde
[het ] niet
besien.
33 Ende de Heere seyde tot hem,
Ontbindt
de schoenen van uwe voeten: want de plaetse, in welcke ghy staet, is
heyligh landt.
34 Ick hebbe
merckelijck gesien de mishandelinge mijns volcks dat in Egypten is, ende ick hebbe haer suchten gehoort, ende ben
nedergekomen, om haer daer uyt te verlossen: ende nu komt herwaerts ick sal u na Egypten senden.
35 Desen Mosem, welcken sy verloochent hadden, seggende, Wie heeft u tot een overste ende rechter gestelt? desen, [segge ick ], heeft Godt tot eenen Oversten ende Verlosser gesonden
door de handt des Engels, die hem verschenen was in den doornen-bosch.
36
Dese heeft haer uytgeleydt, doende wonderen ende teeckenen in’t landt van Egypten, ende inde roode Zee,
ende inde woestijne, veertich jaren.
37 Dese is de Moses, die tot de kinderen Israëls geseght heeft,
De Heere uwe Godt sal u
eenen Propheet verwecken uyt uwe broederen, gelijck my,
dien sult ghy hooren.
38
Dese ist die inde
vergaderinge [des volcks ] inde woestijne was
met
den Engel, die tot hem sprack op den bergh Sina, ende [met ] onse vaderen: welcke de
levendige
woorden ontfingh, om ons die te geven.
39 Den welcken onse vaders niet en wilden gehoorsaem zijn,
maer verwierpen [hem ], ende keerden met hare herten [weder ]
na Egypten.
40 Seggende tot Aaron,
Maeckt ons Goden, die voor ons henen gaen. Want [wat ] desen Moses [aengaet ], die ons uyt het landt van Egypten geleydt heeft, wy en weten niet wat hem geschiet is.
41 Ende sy maeckten een kalf in die dagen, ende brachten offerande
tot den afgodt, ende
verheughden haer in de
wercken harer handen.
42 Ende Godt
keerde [hem ], ende
gaf haer over, dat sy
den heyre des hemels dienden, gelijck geschreven is
in het boeck der Propheten,
Hebt ghy oock slacht-offeren, ende offeranden my opgeoffert, veertigh jaren inde woestijne, ghy huys Israëls?
43
Ia ghy hebt
opgenomen den tabernakel
Molochs, ende
het gesternte uwes Godts
Remphan, de
afbeeldingen die ghy gemaeckt hebt om die te aenbidden: ende ick sal u overvoeren op gene [zijde ] van
Babylonien.
44 De Tabernakel
der getuygenisse was onder onse vaderen in de woestijne, gelijck geordineert hadde hy die tot Mosem seyde, dat hy den selven maken soude
na de af-beeldinge die hy gesien hadde.
45
Welcken oock onse vaders
ontfangen hebbende, met
Iesu gebracht hebben
in’t [landt ] dat de heydenen besaten, die Godt verdreven heeft
van het aengesicht onser vaderen, tot de dagen Davids toe,
46
De welcke voor Godt
genade gevonden heeft, ende
begeert heeft
te vinden een woonstede voor den Godt Iacobs.
47
Ende Salomon bouwde hem
een huys.
48
Maer de Allerhooghste
en woont niet in tempelen met handen gemaeckt: gelijck de Propheet seght,
49
De hemel is my een throon, ende de aerde een voetbanck mijner voeten. Hoedanigh huys sult ghy my bouwen? seght de Heere: ofte, welcke is de plaetse mijner ruste?
50
En heeft niet mijne handt alle dese dingen gemaeckt?
51
Ghy hardneckige ende
onbesnedene van herten ende ooren, ghy
wederstaet altijt den heyligen Geest,
gelijck uwe vaders, [also ] oock ghy.
52 Wien van de propheten en hebben uwe vaders niet vervolght? ende sy hebben gedoot de gene die te voren verkondight hebben de komste
des Rechtveerdigen, van welcken ghylieden nu
verraders ende
moorders geworden zijt.
53
Ghy die de wet ontfangen hebt
door bestellingen der Engelen, ende en hebt[’se ]
niet gehouden.
54 Als sy nu dit hoorden,
bersteden hare herten, ende sy knersden de tanden tegen hem.
55 Maer hy vol zijnde des heyligen Geests, ende de oogen houdende na den hemel, sagh
de heerlickheyt Godts, ende Iesum,
staende
ter rechter [handt ] Godts.
56 Ende hy seyde, Siet, ick sie de hemelen
geopent, ende
den Sone des menschen staende ter rechter-[handt ] Godts.
57 Maer sy roepende met grooter stemme, stopten hare ooren, ende vielen eendrachtelick op hem aen.
58
Ende wierpen hem ter stadt uyt, ende steenighden [hem ]:
ende de
getuygen leyden hare
kleederen af aen de voeten eens jongelinghs, genaemt
Saulus.
59 Ende sy steenighden Stephanum, aenroepende, ende seggende,
Heere Iesu ontfangt mijnen
geest.
60 Ende vallende op de knyen riep hy
met grooter stemme,
Heere,
en rekent haer dese sonde niet toe. Ende als hy dat geseght hadde
ontsliep hy.
Rede van Stefanus
1 EN de hogepriester zeide: Zijn dan deze dingen alzo?
2 En hij zeide: Gij mannen broeders en vaders, hoort toe: de God der heerlijkheid verscheen onzen vader Abraham, nog zijnde in Mesopotamië, eer hij woonde in Charran;
3 En zeide tot hem:
Ga uit uw land en uit uw maagschap, en kom in een land, dat Ik u wijzen zal.
4 Toen ging hij uit het land der Chaldeeën, en woonde in Charran. En van daar, nadat zijn vader gestorven was, bracht Hij hem over in dit land, daar gij nu in woont.
5 En Hij gaf hem geen erfdeel in hetzelve, ook niet een voetstap;
en beloofde, dat Hij hem hetzelve tot een bezitting geven zou, en zijn zade na hem, als hij nog geen kind had.
6 En God sprak alzo,
dat zijn zaad vreemdeling zijn zoude in een vreemd land, en dat zij het zouden dienstbaar maken, en kwalijk handelen,
vierhonderd jaren.
7 En het volk, dat zij dienen zullen, zal Ik oordelen, sprak God; en
daarna zullen zij uitgaan,
en zij zullen Mij dienen in deze plaats.
8 En Hij gaf hem het verbond
der besnijdenis; en alzo
gewon hij Izak, en besneed hem op den achtsten dag; en Izak
gewon Jakob, en Jakob
de twaalf patriarchen.
9 En de patriarchen,
nijdig zijnde,
verkochten Jozef, om naar Egypte gebracht te worden ; en God was met hem,
10 En verloste hem uit al zijn verdrukkingen, en gaf hem genade en wijsheid voor Farao, den koning van Egypteland; en hij
stelde hem tot een overste over Egypte, en zijn gehele huis.
11
En er kwam een hongersnood over het gehele land van Egypte en Kanaän, en grote benauwdheid; en onze vaders vonden geen spijs.
12
Maar als Jakob hoorde, dat in Egypte koren was, zond hij onze vaders de eerste maal uit.
13
En in de tweede reize werd Jozef zijn broederen bekend; en het geslacht van Jozef werd aan Farao openbaar.
14 En Jozef zond heen, en ontbood zijn vader Jakob, en al zijn geslacht, bestaande in vijf en zeventig zielen.
15
En Jakob kwam af in Egypte, en
stierf, hijzelf en onze vaders.
16
En zij werden overgebracht naar Sichem, en gelegd in het graf,
hetwelk Abraham gekocht had voor een som gelds, van de zonen van Emmor, den vader van Sichem.
17 Maar als nu de tijd der belofte, die God aan Abraham gezworen had, genaakte,
wies het volk en vermenigvuldigde in Egypte;
18 Totdat een ander koning opstond, die Jozef niet gekend had.
19 Deze gebruikte listigheid tegen ons geslacht, en handelde kwalijk met onze vaderen, zodat zij hun jonge kinderen moesten wegwerpen, opdat zij niet zouden voorttelen.
20
In welken tijd Mozes werd geboren, en was uitnemend schoon; welke drie maanden opgevoed werd in het huis zijns vaders.
21 En als hij weggeworpen was, nam hem de dochter van Farao op, en voedde hem voor zichzelve op tot een zoon.
22 En Mozes werd onderwezen in alle wijsheid der Egyptenaren; en was machtig in woorden en in werken.
23
Als hem nu de tijd van veertig jaren vervuld was, kwam hem in zijn hart, zijn broeders, de kinderen Israëls, te bezoeken.
24
En ziende een, die onrecht leed, beschermde hij hem , en wreekte dengene, dien overlast geschiedde, en versloeg den Egyptenaar.
25 En hij meende, dat zijn broeders zouden verstaan, dat God door zijn hand hun verlossing geven zou; maar zij hebben het niet verstaan.
26
En den volgenden dag werd hij van hen gezien, daar zij vochten; en hij drong ze tot vrede, zeggende: Mannen, gij zijt broeders; waarom doet gij elkander ongelijk?
27 En die zijn naaste ongelijk deed, verstiet hem, zeggende:
Wie heeft u tot een overste en rechter over ons gesteld?
28 Wilt gij mij ook ombrengen, gelijkerwijs gij gisteren den Egyptenaar omgebracht hebt?
29 En Mozes vluchtte op dat woord en werd een vreemdeling in het land Madiam, waar hij twee zonen gewon.
30
En als veertig jaren vervuld waren, verscheen hem de Engel des Heeren, in de woestijn van den berg Sinaï, in een vlammig vuur van het doornenbos.
31 Mozes nu, dat ziende, verwonderde zich over het gezicht; en als hij derwaarts ging, om dat te bezien, zo geschiedde een stem des Heeren tot hem,
32 Zeggende:
Ik ben de God uwer vaderen, de God Abrahams, en de God Izaks, en de God Jakobs. En Mozes werd zeer bevende, en durfde het niet bezien.
33 En de Heere zeide tot hem:
Ontbind de schoenen van uw voeten; want de plaats in welke gij staat, is heilig land.
34 Ik heb merkelijk gezien de mishandeling Mijns volks, dat in Egypte is, en Ik heb hun zuchten gehoord en ben nedergekomen, om hen daaruit te verlossen; en nu, kom herwaarts, Ik zal u naar Egypte zenden.
35 Dezen Mozes, welken zij verloochend hadden, zeggende: Wie heeft u tot een overste en rechter gesteld? dezen, zeg ik , heeft God tot een overste en verlosser gezonden, door de hand des Engels, Die hem verschenen was in het doornenbos.
36
Deze heeft hen uitgeleid, doende wonderen en tekenen in het land van Egypte, en in de Rode Zee,
en in de woestijn, veertig jaren.
37 Deze is de Mozes, die tot de kinderen Israëls gezegd heeft:
De Heere, uw God, zal u een Profeet verwekken uit uw broederen, gelijk mij;
Dien zult gij horen.
38
Deze is het, die in de vergadering des volks in de woestijn was
met den Engel, Die tot hem sprak op den berg Sinaï, en met onze vaderen; welke de levende woorden ontving, om ons die te geven.
39 Denwelken onze vaders niet wilden gehoorzaam zijn, maar verwierpen hem , en keerden met hun harten weder naar Egypte;
40 Zeggende tot Aäron:
Maak ons goden, die voor ons heengaan; want wat dezen Mozes aangaat , die ons uit het land van Egypte geleid heeft, wij weten niet, wat hem geschied is.
41 En zij maakten een kalf in die dagen, en brachten offerande tot den afgod, en verheugden zich in de werken hunner handen.
42 En God keerde Zich , en gaf hen over, dat zij het heir des hemels dienden, gelijk geschreven is in het boek der profeten:
Hebt gij ook slachtofferen en offeranden Mij opgeofferd, veertig jaren in de woestijn, gij huis Israëls?
43
Ja, gij hebt opgenomen den tabernakel van Moloch, en het gesternte van uw god Remfan, de afbeeldingen, die gij gemaakt hebt, om die te aanbidden; en Ik zal u overvoeren op gene zijde van Babylon.
44 De tabernakel der getuigenis was onder onze vaderen in de woestijn, gelijk geordineerd had Hij, Die tot Mozes zeide, dat hij denzelven maken zou
naar de afbeelding, die hij gezien had.
45
Welken ook onze vaders ontvangen hebbende, met Jozua gebracht hebben in het land , dat de heidenen bezaten, die God verdreven heeft van het aangezicht onzer vaderen, tot de dagen van David toe;
46
Dewelke voor God genade gevonden heeft, en
begeerd heeft te vinden een woonstede voor den God Jakobs.
47
En Salomo bouwde Hem een huis.
48
Maar de Allerhoogste woont niet in tempelen met handen gemaakt; gelijk de profeet zegt:
49
De hemel is Mij een troon, en de aarde een voetbank Mijner voeten. Hoedanig huis zult gij Mij bouwen, zegt de Heere, of welke is de plaats Mijner ruste?
50
Heeft niet Mijn hand al deze dingen gemaakt?
51
Gij hardnekkigen en onbesnedenen van hart en oren, gij wederstaat altijd den Heiligen Geest; gelijk uw vaders, alzo ook gij.
52 Wien van de profeten hebben uw vaders niet vervolgd? En zij hebben gedood degenen, die te voren verkondigd hebben de komst des Rechtvaardigen, van Welken gijlieden nu verraders en moordenaars geworden zijt.
53
Gij, die de wet ontvangen hebt door bestellingen der engelen, en hebt ze niet gehouden.
Stefanus’ dood
54 Als zij nu dit hoorden, berstten hun harten, en zij knersten de tanden tegen hem.
55 Maar hij, vol zijnde des Heiligen Geestes, en de ogen houdende naar den hemel, zag de heerlijkheid Gods, en Jezus, staande ter rechterhand Gods.
56 En hij zeide: Ziet, ik zie de hemelen geopend, en den Zoon des mensen, staande ter rechterhand Gods.
57 Maar zij, roepende met grote stemme, stopten hun oren, en vielen eendrachtelijk op hem aan;
58
En wierpen hem ter stad uit, en stenigden hem ;
en de getuigen legden hun klederen af aan de voeten eens jongelings, genaamd Saulus.
59 En zij stenigden Stefanus, aanroepende en zeggende:
Heere Jezus, ontvang mijn geest.
60 En vallende op de knieën, riep hij met grote stem:
Heere, reken hun deze zonde niet toe. En als hij dat gezegd had, ontsliep hij.
